Tăng trưởng kinh tế toàn cầu chậm lại, phần lớn các ngành đều đang thu hẹp để vượt qua mùa đông, đầu tư vốn ngày càng thận trọng, nhưng giải bóng rổ nhà nghề Mỹ NBA lại diễn ra một cuộc cuồng hoan ngược dòng. Tháng 8 năm nay, Lakers đổi chủ với mức giá trên trời 12,5 tỷ USD, phá kỷ lục giao dịch đội bóng thể thao chuyên nghiệp toàn cầu.
Ngay sau đó, đội bóng mới ở Las Vegas trong kế hoạch mở rộng của NBA sắp mở đấu thầu, tổng định giá đội bóng mới và nhà thi đấu ít nhất là 12-13 tỷ USD, gần như ngang bằng đội bóng huyền thoại Lakers. Nhiều người cảm thấy hoang mang: rõ ràng môi trường kinh tế toàn cầu đang ảm đạm, dựa vào đâu mà định giá các đội NBA liên tục phá trần? Đầu tư vào NBA có thực sự là thương vụ hàng đầu chắc thắng không lỗ? Trước hết cần làm rõ một hiểu lầm cốt lõi: định giá đội mới vượt Lakers không có nghĩa là giá trị đội mới áp đảo đội lâu đời, cách tính định giá của hai bên hoàn toàn khác nhau.
Mức giá giao dịch 12,5 tỷ USD của Lakers là giá trị cổ phần thuần túy của đội bóng, không bao gồm tài sản nhà thi đấu sân nhà. Còn định giá 12 đến 13 tỷ USD của Las Vegas là giá trọn gói gồm quyền kinh doanh đội bóng hoàn toàn mới + tổ hợp thương mại nhà thi đấu hiện đại, trong đó bao gồm chi phí xây dựng bất động sản khổng lồ. Tập đoàn đấu thầu phải tự bỏ tiền xây nhà thi đấu, bất động sản thương mại đi kèm và các cơ sở xung quanh, bản thân nhà thi đấu đã là tài sản bất động sản trị giá hàng tỷ USD. Loại bỏ chi phí nhà thi đấu, quyền kinh doanh đội bóng (tức phí gia nhập mở rộng) vào khoảng 9-10 tỷ USD. Ngay cả khi loại bỏ khác biệt về cách tính, mức giá cao vượt trội của đội mới NBA vẫn vô cùng đáng kinh ngạc, cốt lõi bắt nguồn từ lợi nhuận đấu giá giấy phép khan hiếm.
Hơn hai mươi năm qua, NBA luôn duy trì cục diện ổn định với 30 đội, quyền nhượng quyền thể thao là tài sản khan hiếm hàng đầu thế giới. Lần này giải đấu khởi động lại việc mở rộng, tương đương với việc phát hành thêm giấy phép thể thao với số lượng giới hạn, các tỷ phú và tập đoàn đua nhau trả giá, đương nhiên đẩy định giá lên cao. Quan trọng hơn, khi hai đội mới của NBA ra đời trong tương lai, tổng phí gia nhập dự kiến khoảng 14 tỷ USD, 30 đội chia đều, mỗi đội nhận một lần khoảng 400-600 triệu USD tiền mặt. Dù thu nhập của giải đấu trong tương lai bị pha loãng, khoản lợi nhuận một lần này vẫn có sức hấp dẫn khổng lồ. Tất cả các ông chủ NBA đều là người hưởng lợi từ việc mở rộng, điều này cũng khiến giải đấu không chút e ngại nâng cao ngưỡng gia nhập. Đồng thời, lợi thế vị trí của Las Vegas và hợp đồng truyền hình mới đã tạo nền tảng vững chắc cho mức định giá cao.
Là thành phố du lịch văn hóa hàng đầu nước Mỹ, nơi đây có lượng khách dày đặc, loại hình kinh doanh phong phú, tiềm năng về vé xem thi đấu, tài trợ cao cấp và tiêu dùng phái sinh vượt xa các thị trường nhỏ thông thường. Cộng thêm hợp đồng truyền hình siêu cấp 11 năm trị giá 76 tỷ USD có hiệu lực từ năm 2025, đã khóa chặt dòng tiền ổn định cho giải đấu trong hơn mười năm tới, giới đầu tư dựa trên kỳ vọng lợi nhuận dài hạn để đưa ra mức giá cao, từ lâu đã thoát khỏi logic lãi lỗ theo từng mùa giải. Nhiều người tò mò, đầu tư vào đội bóng NBA rốt cuộc lãi đến mức nào? Câu trả lời đảo lộn nhận thức của phần lớn mọi người: việc kinh doanh đội bóng trong một mùa giải chưa chắc có lãi, nhưng sự tăng giá tài sản dài hạn có thể gọi là hàng đầu. Trong vận hành hằng ngày, lương ngôi sao khổng lồ, chi phí vận hành nhà thi đấu và đội ngũ cực cao, không ít đội có lợi nhuận sổ sách mỏng manh ở mùa giải thường, thậm chí lỗ nhẹ. Nhưng các tỷ phú đầu tư vào NBA chưa bao giờ nhìn vào dòng tiền ngắn hạn.
Theo số liệu lịch sử, các đội như Lakers, Celtics trong vài chục năm đã đạt mức tăng giá trị tài sản hàng chục, thậm chí hàng trăm lần, đó mới là lợi nhuận cốt lõi. Ngoài ra, đội bóng NBA còn là "tài sản giới thượng lưu" khan hiếm, vừa là tấm danh thiếp giao tế chính trị - thương mại hàng đầu, vừa có thể hợp pháp giảm thuế qua khấu hao tài sản, thế chấp vay vốn để đòn bẩy hoạt động tài chính, giá trị gia tăng vượt xa đầu tư vào ngành sản xuất thông thường. Tuy nhiên, NBA đang hát vang ngược dòng cũng không phải không có nỗi lo. Giải đấu dưới sự điều hành của Adam Silver tuy có thu nhập truyền hình dài hạn và lợi nhuận mở rộng làm bệ đỡ, nhưng trần tăng trưởng đã lộ rõ.
Tiêu dùng toàn cầu suy yếu sẽ tác động đến các nguồn thu co giãn như phòng VIP cao cấp, tài trợ thương hiệu; việc mở rộng đội bóng sẽ pha loãng chiếc bánh thị trường vốn có, việc tuyển chọn cầu thủ cho đội mở rộng cũng có thể làm giảm chất lượng nhân tài của giải đấu; đồng thời, rủi ro chuyển giao thế hệ ngôi sao, biến động thị trường nước ngoài, chi phí lao động tăng đều là những mối nguy treo lơ lửng trên đầu giải đấu. Về bản chất, sự trỗi dậy ngược dòng của NBA chưa bao giờ đơn thuần là chiến thắng của thi đấu thể thao, mà là hình mẫu tột bậc của việc thương mại hóa, vốn hóa IP thể thao. Thể thao khác với hàng hóa thông thường có thể thay thế, nhiệt huyết của thi đấu trực tiếp, sức lan tỏa từ câu chuyện của các ngôi sao, sự gắn bó tình cảm của người hâm mộ là tài sản tinh thần khan hiếm mà AI và chu kỳ thị trường không thể lật đổ. Trong thời đại bất định diễn ra thường xuyên, IP thể thao chất lượng cao có đủ các ưu thế cốt lõi như chống lạm phát, tăng giá ổn định, thuộc giới thượng lưu, trở thành lựa chọn chất lượng để giới đầu tư phòng tránh rủi ro và gia tăng giá trị.
Cơn cuồng hoan định giá ngắn hạn rồi sẽ hạ màn, nhưng giá trị dài hạn của thương mại thể thao không bao giờ phai nhạt. Logic kiếm tiền của NBA cho chúng ta biết, tài sản hàng đầu thực sự chưa bao giờ là chạy theo trào lưu ngắn hạn, mà là tích lũy nội dung và tình cảm không thể thay thế, đây cũng là mật mã cốt lõi giúp nó vượt qua các chu kỳ kinh tế, liên tục tạo ra giá trị.
